Hugleišingar um grųna orku

- rųša į mentunarvikuni ķ Sunda Kommunu ķ 2010

 

Seinni partur av rųšuni hugleišir um ašrar orkumųguleikar ķ Fųroyum, orkustųšuna ķ Fųroyum og spurningur veršur settur viš, um ętlašu śtbyggingarnar er taš besta, iš fįast kann fyri 3 milliardir.

 

Ašrir orkumųguleikar

Eg havi nevnt, at orka śr vatni og vindi er grųn viš nakaš vęl av grįum ķsletti. Myllur, sum framleiša streym śr streymi, elektriskan streym śr sjóavar­falsstreymi, eru kanska grųnari. Taš tykist at liggja millum reglurnar ķ verkętlanarlżsingini. Tęr sķggjast jś ikki. Vit menniskju sķggja tęr jś ikki. Hvųrja įvirkan eitt stórt tal av sjóvarfalsmyllum fer at hava į streymvišurskifti, djóralķv og umhvųrvi į fųroysku firšunum, dugi eg ikki at meta um. Men sjįlvandi hevur taš sķna įvirkan. Ein fyrimunur viš sjóvar­falsorku fram um vatnorku og vind­orku er, at taš ber til at spįa um sveiggini ķ framleišsluni fyri alla framtķš. Men sveiggini gera eisini, at vit skulu hava fleirfaldan framleišslumįtt fyri at fįa javna framleišslu, og taš dżrkar.

 

Hvat viš orku śr sólarljósi, kann hon gera nakra mun ķ Fųroyum? Ella orka śr aldunum, sum vit hava ķ fųroyskum sjóųki višhvųrt, men ikki altķš? Hvat viš vatnorku śr Ķslandi ella atomorku? Ųll hesi eru grųn upp į tann mįtan, at tey ikki lata CO2 frį sęr av tżdningi, mešan tey framleiša orku. 

 

Orka frį biogassi ella spritti, sum er vunnin śr lķvrunnum evnum, sum mat­leivdum, tųšum og tara, veršur mett at vera grųn, hóast śtlįt av CO2. Orka frį brenning av timbri og lķknandi somu­leišis. Taš kemur av, at hetta CO2iš veršur mett at vera ein partur av ringrįsini hjį CO2 ķ nśtķšar nįttśru.  CO2iš varš fyrst bundiš til lķvrunnaš tilfariš, mešan taš vaks, og veršur so leyslatiš aftur, tį tilfariš veršur nišurbrotiš ella brent.

 

Fųroyska orkustųšan

 Góšu fundarfólk! Nś eri eg komin hartil ķ hugleišing­unum um orku, sum er so tekniskt og umfatandi og flųkt, at eg kenni meg sum Jįkup Sibba. Eg kenni ikki S fyri K. Taš er eisini trupult ķ eini rųšu, at greiša frį so nógvum tųlum og tekniskum hugtųkum. Men eg geri eina stutta roynd.

 

Vit fųroyingar brśka eini 225.000 tons av olju um įriš til saman. Hetta svarar til umleiš 2.600.000 MWh (megawatt-tķmar) um įriš. Fiskiskip, onnur skip og flogfųr brśka ašra helvtina, mešan vit į landi brśka hina helvtina til upphiting, ljós og flutning.

 

Harafturat framleiša vit orku śr vatni og vindi. Higartil hevur framleišslan śr vatni ligiš um 100.000 MWh um įriš og śr vindi um 12.000 MWh um įriš. Taš merkir, at orka śr vatni seinastu įrini hevur snaraš um 3-4 % av samlašu orkunżtsluni ķ Fųroyum, og orka śr vindi rķšur um taš hįlva prosentiš. Hesi 4-5% svara til ein trišing av elframleišsluni ķ Fųroyum. Tveir trišingar verša framleiddir viš olju, tungolju. Hon er bķligari, men hon dįlkar eisini meira. Ętlanir eru um, at lutfalliš skal vera umvent; tveir trišingar śr vatni og vindi ella meira.

 

Taš eru ķ hųvušsheitum tvęr grund­gevingar fyri at byggja vatnorkuna śt. Tann fyrra er at gera okkum leysari av olju sum orkukeldu, og hin seinna er at minka um śtlįtiš av CO2. Ella var taš ųvugt fyri einum įri sķšani?

 

Ętlanir eru um at byggja vatnorkuna śt viš Vķkavatn (frį Langasandi til Tjųrnuvķkar, noršur ķ Sjeyndir og yvir til Saksunar),  ķ Saksunardali, viš Fjallavatn, viš Tķggjarį, ķ Įrnafirši, ķ Fįmjin og ķ Botni. Hetta kemur sjįlvandi afturat śtbyggingingini, sum er ķ gongdi frį Noršskįla til Selatrašar. Hesar śtbyggingar fara at ųkja elframleišsluna til 220.000 MWh um įriš. Ķ tķšarskeišinum mešan taš veršur bygt śt, ųkist vanliga elnżtslan kanska til 300.000 MWh. Kann vindorkan tį framleiša 30.000 MWh um įriš, veršur framvegis neyšugt at framleiša 50.000 MWh viš tungolju, svarandi til eini 10.000 tons.

 

Mett veršur, at taš fer at kosta slakar 3 milliardir krónur at gera hesar śtbyggingarnar og harviš at ųkja vatnorkupartin av samlašu orkunżtsluni frį 3-4% til ein 7-8%. Śtlįtiš av CO2 minkar viš 8%. Trķggjar milliardir eru ikki smįpengar ķ einum landi viš eini fķggjarlóg upp į góšar 4 milliardir krónur og 800 mió krónum ķ halli.

 

Var hetta taš besta?

Góšu fundarfólk. Ein įhugaverdur spurningur um eini 10-15 įr, tį vit hava brśkt einar 3-4 milliardir krónur, og sita eftir viš einum sera vištikinum umhvųrviš, er, um Fųroyar eru meira ella minni tengdar at oljuni, um vit  mangla brśkbara orku til 90% av orkutųrvinum ella 95% av orkutųrvinum?

 

Tį fara vit at spyrja okkum sjįlvi, um hesar ķlųgurnar ķ vatnorku fyri 3-4 milliardir krónur vóru taš besta, sum kundi gerast, fyri at fįa eina 5% betri stųšu ķ eini frammanundan vįnaligari stųšu? Vóru ķlųgur ķ vatnorku fyri 3-4 milliardir krónur besti hįttur at minka śtlįtiš av vešurlagsgassum viš eini 8-10%? Vóru hesar 3-4 milliardir krónurnar ķ vatnorku taš besta fyri nįttśruna, fyri umhvųrviš, fyri feršavinnuna, fyri fólkiš ķ Sunda kommunu, fyri fólkiš ķ Fųroyum, fyri Fųroyar og fyri Heimin? Taš eru teir orkukrevjandi spurningarnir!

 

Fyri męr snżr taš seg kanska ov nógv um kenslur. Kenslum fyri ljósi og ljóšum, fyri litum og skapum, fyri vatni og lendi, fyri livandi og lķvleysum, fyri at liva og ikki at liva.

 

Tķ bleiv eg bęši illur og mįttleysur ein summarmorgun herfyri, tį stjórin ķ okkara elfelag tosaši um bygging av orkuverkiš viš Vķkarvatn ķ Śtvarpsins morgunsending. Eg mį bara bišja um umbering beinan vegin fyri, at eg nś veriš eitt sindur persónligur. Taš ljóšaši so lętt og einfalt og sjįlvsagt og hevši einki upp į seg. We do it the american way. Teir skrśva Niagara Falls frį og fyri, tį taš er hóskandi. Og so vil okkara elfelag hava dialog, samrųšur, samskifti um śtbyggingina av vatnorkuni ķ Noršur­streymoy. Taš ljóšar gott, tķ taš hevur veriš tųgn um śtbyggingarnar av vatnorku ķ ov langa tķš.

 

Men samrųšur viš hvųnn? Eitt prįt viš bżrįšiš ķ Sunda kommunu, og ętlanir um kunning av borgarunum noršuri ķ Vķk! Alt gott um taš, men hvussu smįtt kann taš vera?

 

Taš snżr seg ikki um at skrśva fossin ķ Fossį frį ella fyri, tį ein bussur viš feršafólki kemur framviš. Fųroyski orkutųrvurin og fųroyska nįttśran višvķkja ųllum fųroyingum. Taš ber ikki til at blķva viš at leggja lutir ķ eitt putlispęl, har tś ikki kennir taš lišnu myndina. Tķ skulu nógv onnur góš fólk upp ķ leikin. Vinnu­mįlarįšharrin, umhvųrvis­mįlarįšharrin, lųgtingiš, serfrųšingar hjį SEV, serfrųšingar hjį Rųkt, uttanveltašir orkufrųšingar, umhvųrvis­frųšingar, samfelags­frųšingar, samskiftis­frųšingar,  įhuga­felags­skapir og helst onnur viš.

 

Vit mugu fįa greišu į, hvųr er tann tryggasta, besta og bķligasta orku­loysnin fyri Fųroyar? Ikki eina loysn fyri tey 15% av fųroyska orku­tųrvinum, men ųllum orku­tųrvinum. Brśkiš eitt įr ella tvey og nakrar milliónir krónir upp į taš. Og hetta er lķka nógv ein įheitan til landsins mynduleikar, sum til okkara orkufelag. Ķlųgan kostar hóast alt nógvar milliardir! Taš skašar ikki at hugsa stórt. Taš er ikki altķš, at smįtt er gott. Komiš viš eini samlašari nišurstųšu um orkustųšu Fųroya og skilagóšum og buršardyggum loysnum. Breišiš tęr śt fyri okkum ųllum - fólkinum ķ Fųroyum.

 

Takk fyri at tit góvu męr ljóš og lżddu į!